Aristeia Omdat de werkelijkheid te denken geeft

Vensters kun je bouwen, ook zonder bouwbedrijf

In de boekwinkel, zojuist een boek gekocht en dan volgt de vraag “Wilt u dat we het boek voor u kaften?”, er wordt niet gevraagd of het boek moet worden ingepakt in een mooie papiertje om het presentje helemaal af te maken, maar er wordt gevraagd of het boek gekaft moet worden, je weet wel, zoals we dat vroeger op de middelbare school ook deden. Een wonderlijke vraag hier in Nederland, maar niet in Japan. Een argument voor het aanschaffen van een e-reader heeft betrekking op hetzelfde fenomeen ‘als je een boek leest met een e-reader dan kan niemand zien wat je leest’. Beiden zijn argumenten voor privacy in de openbare ruimte. De persoon naast of tegenover je in de trein, kan in ieder geval geen gesprek met je beginnen over het boek dat je leest of zich een beeld van je vormen op basis van het boek bijvoorbeeld omdat dit over zelfmanagement gaat, of dat het organisatie en management literatuur betreft, of omdat je je verdiept in een vrouwenroman.

Nu lijkt dit erg overdreven, toch lijkt het afsluiten van je boek voor de mensen in de openbare ruimte niet zo ver weg. Wonend in de stad bevind ik mij nogal eens in de openbare ruimte die de stad is. Het verwondert mij altijd dat mensen zo weinig met elkaar praten. Bij de slagerij wachten mensen stil op hun beurt, het is uitzonderlijk dat er iemand binnenkomt en de aanwezigen een prettige dag toe wenst. Bij het weg gaan gebeurt dit nog wel eens, maar dan vraag ik me altijd af of dit gericht is op de slager (de verkoper) of op alle aanwezigen (in ieder geval zijn er maar weinig mensen die iets terug zeggen). Op zaterdagochtend op de markt, staan de klanten soms met velen te wachten bij de groentekraam, maar een gesprek wordt niet gestart, een kleine wens voor de dag is zelden te horen. We doen hetzelfde maar we willen de persoon naast ons niet kennen.

Er zijn overigens wel momenten waarop dit wel gebeurt, waarop mensen uitgebreid met elkaar in gesprek gaan, een mooi voorbeeld hiervan is de vertraagde trein, zeker wanneer dit een trein betreft die midden in het weiland stil komt te staan (om een al dan niet bekende reden). In deze trein ontstaan vaak levendige gesprekken onder reizigers. Uiteraard over de NS, maar ook andere onderwerpen komen voorbij. Gaat de trein echter weer rijden dan verstommen de gesprekken en bij het verlaten van de trein klinkt een verlaten groet.

Het muurtje dat een mens in zijn dagelijks leven in de openbare ruimte om zich heen bouwt lijkt als sneeuw voor de zon te verdwijnen zodra mensen op vakantie gaan. Op de camping wordt met iedereen gebuurt, iedereen wenst elkaar een plezierige dag toe wanneer mensen elkaar passeren, en niet zelden worden de mensen in de omgeving geraadpleegd betreffende activiteiten en/of bezienswaardigheden. Ook worden eigen ervaringen eenvoudig gedeeld met anderen en wordt er geregeld een glaasje geheven op ieders gezondheid en het goede (vakantie)leven. Wonderlijk genoeg lopen dezelfde mensen, zodra ze weer terug zijn van vakantie met hun kleine muurtje rondom hen heen langs elkaar heen door de stad. Zelfs de gemeenschappelijkheid van collega’s is gauw verdwenen wanneer ze ex-collega’s zijn geworden, de gepensioneerde die nog wel eens langs komt op kantoor lijkt een vreemde voor wie de muurtjes maar moeizaam zakken.

Wonderlijk hoe de mens, op afstand beschouwd, veel van hetzelfde is: in zijn dagelijkse routine en activiteiten, in zijn leefwereld en ervaringen, en toch laat diezelfde mens niet voor iedereen zijn muurtje zakken, hij is zelfs niet bereid een venstertje te bouwen, om een willekeurige ander hier doorheen te groeten of een fijne dag te wensen. Is het te begrijpen dat we niet iedereen groeten? Een dagje in de stad zou misschien compleet gekmakend zijn, maar een boswandeling leidt wel tot veelvuldig gegroet over en weer. Uiteraard is het vaak veel rustiger in het bos dan in de stad, maar wonderlijk vind ik het wel, want zelfs een algemene groet in een winkel blijkt maar zelden mogelijk. In de openbare ruimte zijn we doorgaans op ons zelf, zelfs wanneer we deel uit maken van een groep, dan kent deze groep duidelijk haar grenzen en deze dienen gerespecteerd te worden. Vaak geven we met non-verbale communicatie reeds te kennen dat we geen contact wensen en soms worden er wat glimlachjes uitgewisseld. Helemaal bijzonder is toch wel de groet aan een totaal onbekende, waarbij dan de vraag volgt ‘waar ken ik u van?’ Moeten mensen elkaar kennen voor een groet of een wens? Op vakantie is dat ook geen vereiste, de groet komt vaak voor de kennismaking.

Willen we de ander niet tot last zijn, of willen we vooral zelf niet lastig gevallen worden? Hebben we geen tijd meer voor elkaar of rust het muurtje op een algemeen gevoel van wantrouwen? Ons muurtje verdwijnt trouwens als sneeuw voor de zon wanneer we worden gebeld. Het is wonderlijk wat mensen in de openbare ruimte vrij geven wanneer ze met iemand aan de telefoon zijn. Soms is het gênant om in de buurt van een beller te zitten, zeker wanneer deze luidsprekend zijn huwelijks / relatieperikelen even doorspreekt met een voor ons onzichtbare en onhoorbare ander. Maar waag het niet om hier dan een opmerking over te plaatsen, ongeacht of deze over het gesprek gaat of over de inhoud; medeleven, tips en trucks worden niet geapprecieerd. Het uiten van de persoonlijke ergernis over de luidheid en de opgedrongen privé-beslommeringen ook niet. Zo’n scène doet met een beetje denken aan een kapotte tv, zo eentje waarvan de zenders niet meer gewisseld kunnen worden en waarbij de volumeregeling niet meer werkt, zo’n tv die alleen maar zend en waarbij geen inspraak mogelijk is op de programma’s die worden uitgezonden, en die zelfs niet uit kan. En waarbij de programma’s die uitgezonden worden maar zelden interessant zijn en waarbij doorgaans zo’n gevoel van plaatsvervangende schaamte ontstaat, ‘moet dit echt?’.
Dan toch maar liever dat muurtje, dan kan ik zelf met een glimlach en lachende ogen wel even kijken of ik een venster kan bouwen, daar blijkt vaak geen bouwbedrijf voor nodig te zijn.

We plaatsen cookies, zo min mogelijk en altijd anoniem.